در شرایطی که وضعیت توافق میان تهران و واشنگتن در هالهای از ابهام قرار دارد و مشخص نیست مذاکرات نمایندگان آمریکا و ایران درنهایت به نتیجه خواهد رسید یا نه، رسانههای مختلف درباره ابعاد مختلف این توافق احتمالی گمانهزنیهایی منتشر میکنند.
در این راستا، والاستریت ژورنال در گزارشی، توافق ایدهآل برای جمهوری اسلامی را توافقی منتج به کاهش فشار اقتصادی بر این رژیم، بدون پیروزی برای ترامپ توصیف کرد و نوشت جمهوری اسلامی در حالی که به دنبال کاهش فشار اقتصادی و آزاد شدن بخشی از داراییهای بلوکهشدهاش (حدود ۱۰۰ میلیارد دلار) و بازگشت به بازار نفت است، نمیخواهد در موضوع هستهای امتیازی بدهد که ترامپ بتواند آن را «پیروزی سیاسی» تلقی کند.
این رسانه آمریکایی احتمال میدهد همین دو اولویت باعث شده باشد تهران، با وجود تداوم حملات شبانه نیروهای آمریکایی، همچنان سر میز مذاکره باقی بماند و در راهبرد مذاکراتی خود با آمریکا، دو هدف درهمتنیده را دنبال کند: دستیابی به کاهش فشار اقتصادی از طریق بازپسگیری داراییهای مسدودشده به علاوه بازگشت به بازارهای جهانی نفت و در عین حال عقبنشینی نکردن از برنامه هستهای.
دونالد ترامپ، رئيسجمهوری آمریکا، در هفتههای گذشته، درباره نحوه مواجهه با جمهوری اسلامی سخنان متناقضی را مطرح کرد. او روز شنبه گفت که توافق با تهران تا حد زیادی نهایی شده است، اما پس از انتقاد برخی جمهوریخواهان سنا از چارچوب توافق، موضعش تغییر کرد.
Read More
This section contains relevant reference points, placed in (Inner related node field)
در همین حال، محمدباقر قالیباف به عنوان مذاکرهکننده ارشد تهران، روز دوشنبه برای گفتگو درباره توافق احتمالی، وارد قطر شد. او روز سهشنبه نیز در قطر ماند تا بنا بر گزارش رسانهها، به بررسی نقاط اختلاف تهران و واشنگتن، از جمله داراییهای بلوکهشده و جزئیات بازگشایی تنگه هرمز، بپردازد.
مقاومت جمهوری اسلامی در برابر برچیدن کامل برنامه هستهای یکی از اصلیترین نقاط اختلاف در مذاکرات است. ترامپ آخرهفته گذشته از پیشرفت در مذاکرات خبر داد، در حالی که دو طرف هنوز بر سر مسائل کلیدی اختلافات زیادی دارند. او از موضع قبلی خود مبنی بر لزوم تحویل اورانیوم غنیشده به آمریکا تا حدی عقبنشینی کرد و گفت ترجیح میدهد این مواد یا نابود شوند یا به کشور دیگری منتقل بشوند.
در نشانهای دیگر از تمایل تهران به ادامه گفتگوها، مسعود پزشکیان، رئيسجمهوری ایران، روز سهشنبه در تماس تلفنی با عبدالفتاح السیسی، رئیسجمهوری مصر (یکی از کشورهای میانجی)، درباره تلاشها برای رسیدن به یک تفاهمنامه میان تهران و واشنگتن گفتگو کرد.
با این حال میانجیها نگراناند که جریانهای تندروتر در ایران با اجرای عملیات مخفی علیه کشتیهای عبوری از تنگه هرمز، تلاش کنند مانع شکلگیری هرگونه توافق صلح شوند.
برخی گروهها در ایران علنا از روند دیپلماتیک جاری انتقاد میکنند. برای نمونه مجید موسوی، فرمانده سپاه و مسئول برنامه پهپادی و موشکی جمهوری اسلامی، گفته که «مذاکره با دشمن کاملا زیانبار است». با این حال، سخنگوی دولت روز سهشنبه تاکید کرد که دیپلماسی احتمالا ادامه خواهد یافت، هرچند به گفته او، «تناقضهای آمریکا» مشکلساز است.
میانجیهایی از جمله پاکستان، قطر و مصر در تلاشاند اختلافات دو طرف را کاهش دهند. یکی از نقاط کلیدی در گفتگوهای قطر، آزادسازی ۲۴ میلیارد دلار (حدود یکچهارم داراییهای بلوکهشده ایران در خارج) است. به گفته مقامهای تهران و میانجیها، جمهوری اسلامی در آستانه توافقی است که در مرحله اول آن، نیمی از این مبلغ آزاد شود.
جنگ و محاصره آمریکا فشار بر اقتصاد بحرانزده جمهوری اسلامی را که پیشتر نیز بهشدت تحت فشار بود و به اعتراضها گسترده دیماه منجر شد، بیشتر کرده است. اکنون نیز حملات به زیرساختهای انرژی باعث سهمیهبندی سوخت شده و تورم شدید به کاهش سطح زندگی مردم منجر شده است، بنابراین برخی گروهها در ایران از توافق استقبال میکنند تا فشارهای مالی کمتر شود.
با این حال در طرف آمریکا هم نشانههایی وجود دارد که ترامپ تحت تاثیر انتقاد برخی سناتورهای جمهوریخواه، به دنبال بهبود شرایط توافق است. برخی جمهوریخواهان از جمله سناتور تد کروز، چارچوب توافق را بهشدت نقد کرده و آن را شبیه توافق هستهای دولت اوباما (برجام) دانستهاند که ترامپ در دوره اول خود آمریکا را از آن خارج کرد.
گفته میشود که در بخش فنی مذاکرات، درباره وضعیت ذخایر اورانیوم غنیشده که آمریکا نگران استفاده از آنها برای ساخت سلاح هستهای است، پیشرفتهایی حاصل شده است. میانجیها میگویند ترامپ از شرط تحویل مستقیم این ذخایر به آمریکا عقبنشینی کرده و گفته است این مواد میتوانند در محل نابود یا تحت نظارت آژانس بینالمللی انرژی اتمی به مکان دیگری منتقل شوند.
این موضع آمریکا به نظر جمهوری اسلامی نزدیکتر است. تهران پذیرفته سطح غنیسازی را پایین بیاورد و حتی درباره انتقال این ذخایر به روسیه نیز ابراز تمایل کرده است.
با این حال، میانجیها درباره اینکه در ایران چه کسی واقعا تصمیم نهایی را میگیرد، تردید دارند، زیرا مجتبی خامنهای، رهبر جدید معرفیشده پس از کشته شدن پدرش در روز اول جنگ، تاکنون در انظار عمومی دیده نشده است و میانجیها در تلاشاند مشخص کنند آیا پیشنهاد فعلی تهران موردتایید او و تمام گروهها در ایران است یا صرفا نظر وزیر خارجه و اعضای دولت است.
بهرغم گزارش والاستریت ژورنال که نوشته درباره وضعیت اورانیوم غنیشده میان تهران و واشنگتن توافق حاصل شده است، علی باقری کنی، معاون دبیر شورای عالی امنیت ملی جمهوری اسلامی، روز چهارشنبه ششم خرداد در حاشیه مجمع بینالمللی امنیتی در مسکو با اشاره به مذاکرات نمایندگان تهران و واشنگتن گفت: «ذخایر اورانیوم غنیشده ایران در دستور کار مذاکرات نیست.»
به گزارش ریانووستی، باقری کنی با بیان اینکه تماسهای غیرمستقیم میان تهران و واشنگتن ادامه دارد، افزود: «ایران و ایالات متحده هنوز در مورد رفع انسداد تنگه هرمز هم به توافق نرسیدهاند.»
مقامهای آمریکایی هم به سیانان گفتهاند که اختلافها بر سر نحوه پرداختن به برنامه هستهای و لغو تحریمها، نهایی شدن توافق برای پایان جنگ را به تاخیر انداخته است.
در عین حال، علیاکبر ولایتی، مشاور امور بینالملل علی خامنهای، رهبر سابق جمهوری اسلامی، هم روز چهارشنبه تصریح کرد که تنگه هرمز «تضمین توافق» با آمریکا است. ولایتی در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «خط قرمز ایران روشن است... این بار کاغذها و امضاها تضمین نیستند، ضامن عینی بقای توافق، تنگه هرمز است.»
او سپس با اشاره به حملات بیگانگان به ایران در طول تاریخی افزود: «تاریخ گواهی میدهد همه مهاجمانی که با سودای سلطه آمدند، از اسکندر تا چنگیز و ترامپ، همگی در هاضمه تمدن غنی ایران هضم شدند.»
